همتی هم نتوانست دلار را از سرجایش بنشاند!

سرکشی دلار در بازار تهران ادامه دارد؛ آن هم اندکی پس از آنکه اسکناس آمریکایی باعث اعتراضات در بازار‌های کشور و به دنبال آن تعویض رئیس بانک مرکزی شده است.

به گزارش روز نو دلار در ابتدای دی ۱۴۰۴ از ۱۴۰ هزار تومان عبور کرد و اعتراضات مردم را به دنبال داشت. در ۸ دی نشستی فوری از سوی دولت تشکیل شد و دستور برکناری محمدرضا فرزین از سوی رئیس‌جمهوری صادر و عبدالناصر همتی جایگزین او در بانک مرکزی شد. همتی که یک بار پیش از این و در کسوت وزیر اقتصاد کابینه چهاردهم، از سوی مجلس به گران‌کردن دلار متهم و استیضاح شده بود، این بار وعده داد که نرخ ارز را شش ماه تا یک سال تثبیت می‌کند، اما هنوز یک ماه از انتصاب او به عنوان رئیس بانک مرکزی نگذشته که دلار دوباره در یک بازار نیمه‌تعطیل سرکش شد و این بار رکورد تاریخی دیگری را به ثبت رساند.

نوسانات تند دلار

دلار که از اسفندماه سال گذشته رکورد تاریخی ۱۰۰ هزار تومان را به ثبت رسانده بود، در سال ۱۴۰۴ به صورت مقطعی دوباره به زیر نرخ ۱۰۰ هزار تومان برگشت و تا کانال ۷۰ هزار تومان عقب نشست. این الگو زمان جنگ ۱۲روزه ایران و اسرائیل در خردادماه تکرار شد و بهای اسکناس آمریکایی تا ۱۰۰ هزار تومان رفت و پس از آتش‌بس در مقطعی کوتاه عقب‌نشینی کرد، اما این نوسانات تند قیمت دلار، این بار در پاییز جای خود را به صعود قیمت داد تا آنجا که در ابتدای دی رکورد تاریخی قیمت دلار به ۱۴۰ هزار تومان رسید. اتفاقی که خشم بازاری‌ها را به دنبال داشت و بسیاری از آنها اعلام کردند با این وضعیت قیمت دلار عملا نمی‌شود کار کرد و کار با این قیمت‌های شتابان به معنی زیان گسترده بازاریان و باخت سرمایه است.

این اعتراضات و تعطیلی بازار سبب شد دولت یک جلسه اضطراری تشکیل دهد و محمدرضا فرزین را از ریاست بانک مرکزی برکنار کند و عبدالناصر همتی را جای او بنشاند. البته این اتفاق در تاریخچه شوک‌های ارزی بازار کشور بی‌سابقه نبود و ریاست فرزین بر بانک مرکزی محصول همین شوک ارزی بود؛ جایی که محمدرضا صالح‌آبادی به دلیل ۱.۵برابرشدن قیمت دلار در طول دوره ریاستش برکنار شد و سکان ساختمان شیشه‌ای میرداماد را به محمدرضا فرزین سپرد. این اتفاق درست سه سال بعد برای محمدرضا فرزین تکرار شد و جای خود را به عبدالناصر همتی داد. عبدالناصر همتی هم که خود متهم به گران‌کردن دلار بود و در کسوت وزیر اقتصاد کابینه مسعود پزشکیان، از سوی مجلس استیضاح شده بود.

چرا دلار ناآرام است؟

همتی از ابتدای ورود به کابینه بحث ارز تک‌نرخی را مطرح کرد و بساط دلار نیمایی را برچید. این تصمیم موجب افزایش قیمت دلار واردات شد و بازار آزاد هم از این تصمیم بی‌تأثیر نماند و بهای دلار وارد کانال ۹۰ هزار تومان و سپس به‌تدریج ۱۰۰ هزار تومان شد.

پس از استیضاح همتی، علی مدنی‌زاده، وزیر اقتصاد شد. او هم مانند سایر هم‌فکران خود در دولت چهاردهم، از جمله همتی، به تک‌نرخی‌کردن ارز معتقد است، هرچند بسیاری از کارشناسان اقتصاد دیدگاه‌های آنها را رد می‌کنند.

احمد حاتمی‌یزد، کارشناس اقتصاد و امور بانکی به «شرق» می‌گوید ریشه شوک‌های ارزی و نوسانات رشد اقتصادی، وابستگی اقتصاد کشور به درآمد نفت است و هر تغییری در بازار نفت می‌تواند درآمد‌های کشور را متزلزل کند و رشد اقتصادی را دستخوش تغییر قرار دهد. او تأکید می‌کند تا زمانی که مشکل به صورت ریشه‌ای حل نشود و قیمت ارز به ثبات نرسد، امکان تک‌نرخی‌کردن ارز وجود ندارد؛ چراکه با شوک بعدی دوباره قیمت صعودی می‌شود و بین نرخ رسمی ارز و بازار آزاد شکاف ایجاد می‌شود.

با این حال گویا طرح این تئوری‌های اقتصادی از زبان متولیان کابینه، فقط با هدف تأمین درآمد برای دولت صورت می‌گیرد و آنها پیش‌نیاز‌های ارز تک‌نرخی را نادیده می‌گیرند. دولت در هفته‌های اخیر ارز ۲۸ هزار‌و ۵۰۰ تومانی واردات کالا‌های اساسی را هم حذف کرده است و اعلام کرد در ازای آن به تمام ایرانیان نفری یک میلیون تومان در ماه یارانه نقدی می‌پردازد.

مرتضی افقه، اقتصاددان به «شرق» می‌گوید مشخص نیست دولت می‌خواهد منابع مالی عظیم این طرح را از کجا تأمین کند. اگر دولت بناست منابع این طرح و طرح‌های حمایتی مشابه را با استقراض از بانک مرکزی تأمین کند، حاصل ماجرا تحمیل تورم به جیب مردم است.

اتفاقی که البته در دولت سیزدهم هم رخ داد و با حذف ارز چهار هزارو ۲۰۰ تومانی و تبدیل آن به ارز ۲۸ هزارو ۵۰۰ تومانی و البته پرداخت یارانه ۳۰۰ هزار تومانی به مردم شاهد جهش تورمی بودیم. حالا آمار‌های تورم در آذر و دی امسال آمار‌های هشداردهنده بوده‌اند و تورم مواد غذایی سه‌رقمی شده است.

کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند با جهش دوباره قیمت مواد غذایی پس از حذف ارز ترجیحی تورم دوباره صعودی شود.

با این حال عبدالناصر همتی این بار در کسوت رئیس بانک مرکزی از ادعا‌های خود درباره تک‌نرخی‌کردن ارز کوتاه آمد و وعده‌ای متفاوت داد.

حمیدرضا رستگار، رئیس اتاق اصناف تهران در ۱۰ دی امسال اعلام کرد: «برای اینکه بتوانیم به ثبات در تولید برسیم آقای همتی قول دادند با کمک کارشناسان بانک مرکزی ثبات قیمت ارز را فراهم کنند». به گفته مقامات اتاق اصناف، همتی قول تثبیت شش ماه تا یک‌ساله نرخ ارز را داده، اما حالا قیمت دلار دوباره رکورد دیگری را شکسته است.

قیمت دلار در معاملات روز سه‌شنبه ۷ بهمن رکورد جدیدی زد و به ۱۵۰ هزار تومان رسید و رکورد تازه‌ای را به ثبت رساند. این رکورد‌شکنی در روز چهارشنبه و پنجشنبه ادامه یافت و بهای دلار از ۱۶۰ هزار تومان عبور کرد. این در حالی است که کمتر از یک ماه گذشته دولت در پاسخ به اعتراضات بازار به نوسانات نرخ ارز، رئیس بانک مرکزی را تغییر و وعده داده بود مشکل نوسانات نرخ دلار را حل کند.

رکوردشکنی دلار در بازار نیمه‌تعطیل

رکوردشکنی تازه قیمت دلار در شرایطی رخ می‌دهد که بازار نیمه‌تعطیل است و معامله‌گران می‌گویند سطح خرید و فروش ارز به طور کم‌سابقه‌ای کاهشی بوده است. این معامله‌گران توضیح می‌دهند سطح معاملات ارز تقریبا مشابه وضعیت بازار در زمان جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل است و اگر معاملات رونق داشت، قیمت می‌توانست بالاتر باشد. برخی صرافی‌های بازار تهران همچنین توضیح می‌دهند موجودی دلار در بازار کافی نیست و فروشندگان معاملات را در حجم کلان انجام نمی‌دهند. با این حال بانک مرکزی برای مهار دلار در روز پنجشنبه حجم قابل توجهی ارز به بازار تزریق کرد.

برخی رسانه‌های دولتی نوشتند به گفته برخی فعالان بازار، بانک مرکزی روز پنجشنبه اقدام به تزریق قابل توجه دلار به صرافی‌های خیابان فردوسی کرده است. این اقدام باعث شد قیمت دلار در مدت کوتاهی، کاهش ۱۰ هزار تومانی را تجربه کند.

به گفته فعالان بازار، این کاهش قیمتی در کمتر از یک ساعت رخ داده و هم‌زمان با افزایش محسوس عرضه ارز در صرافی‌ها بوده است. برخی منابع میدانی از عرضه دلار با نرخ‌های پایین‌تر از نرخ لحظه‌ای بازار آزاد خبر می‌دهند، موضوعی که فشار فروش را افزایش داده و موجب عقب‌نشینی قیمت‌ها شده است. البته همتی به این کار بسنده نکرد و معاون ارزی خود را تعویض کرد.

همتی در حکمی مهدی گودرزی را به سمت معاون ارزی این بانک منصوب کرد. گودرزی پیش از این در سمت معاونت بین‌الملل بانک مرکزی فعالیت داشت. پیش از این علیرضا گچ‌پززاده معاونت ارزی بانک مرکزی را بر عهده داشت.

با این حال این اقدامات چندان پاسخ‌گو نبود و هرچند در ساعت اولیه قیمت دلار را تا ۱۵۵ هزار تومان به عقب راند، اما دوباره قیمت صعودی شد و به کانال ۱۶۰ هزار تومان رسید.